Οι φυλακισμένες: Κριτική της παράστασης
Γράφει η θεατρολόγος Ιφιγένεια Καφετζοπούλου
Ο Πολυχώρος VAULT παρουσιάζει τις “Φυλακισμένες”, των Ignacio del Moral & Verónica Fernández, σε μετάφραση Μαρίας Χατζηεμμανουήλ και σκηνοθεσία Δημήτρη Καρατζιά, με έναν 16μελή θίασο, από την Τετάρτη 1 Νοεμβρίου 2017 έως την Πέμπτη 26 Ιανουαρίου 2018 κάθε Τετάρτη και Πέμπτη στις 21:15.
Ο χιμαιρικός χαρακτήρας της ελευθερίας;
Η έννοια της φυλακής και κατ’ επέκταση η έννοια του καταδίκου, αποτελεί μία καθαρή αποτύπωση της ύφανσης των εξουσιαστικών σχέσεων, οι οποίες σφραγίζουν το σύνολο σχέσεων μεταξύ των έμβιων όντων -ανθρώπινων και μη-: οι εξουσίες φωλιάζουν παντού, ακόμη και στις πιο μικρές διαδράσεις. Για τον λόγο αυτό ο φιλόσοφος Michel Foucault παρομοιάζει την εξουσία με ένα δίχτυ, στο οποίο όλοι είμαστε μπλεγμένοι και αδυνατούμε να αποδράσουμε [1]. Αυτή ακριβώς η αδυναμία απόδρασης είναι ο κινητήριος μοχλός του έργου: η δίψα για ελευθερία και η ανάδυση όμως του χιμαιρικού χαρακτήρα της. Η ελευθερία ως μία ουτοπία; Σύμφωνα με την ρήση του Sartre η ελευθερία ορίζεται ως ικανότητα να γίνεσαι κάτι διαφορετικό από αυτό για το οποίο προοριζόσουν [2] και κατά τη διάρκεια του έργου γίνεται εμφανής αυτή η ανάγκη των φυλακισμένων ηρωίδων· η ελπίδα να τους δοθεί η ευκαιρία σχετικά με την επίτευξη ενός ζωτικού επαναπροσδιορισμού, μέσω της ισχυρής πεποίθησης και κυρίως θέλησης να δημιουργήσουν ένα καινούργιο ζωτικό ξεκίνημα, υπερβαίνοντας τον μέχρι στιγμής κοινωνικό προορισμό τους. Ποιος είναι όμως ο βαθμός εφικτότητας της ανάγκης αυτής;
Ο ολικός βιασμός της καθαρότητας
Με φόντο–πλαίσιο μία μοναστηριακή φυλακή, η ανάγκη του επαναπροσδιορισμού αυτού, συμβολίζεται μέσω της παροχής «χάρης» κάθε δέκα χρόνια από τον επίσκοπο. Η απόκτηση της χάρης μετατρέπεται στον ζωτικό στόχο της εκάστοτε φυλακισμένης, στην αιτία ουσιαστικά συντήρησης και νοηματοδότησης της ύπαρξής τους. Πρόκειται για το γεγονός που θα κυοφορήσει την ανατροπή, που θα δημιουργήσει την ανάφλεξη αυτού που ο φιλόσοφος Badiou αποκαλεί «συμβάν» [3]. Όμως, εφόσον η έννοια του συμβάντος προϋποθέτει την έννοια του α-δύνατου σύμφωνα τον φιλόσοφο, καθώς σηματοδοτεί την υπονόμευση της προγραμματισμένης πορείας των γεγονότων, για τον λόγο αυτό είναι διαρκώς «ερχόμενο», χωρίς όμως ποτέ να πραγματοποιείται ο ερχομός του. Ανάλογη θέση κατέχει στο έργο και το πρόσωπο του επισκόπου, ως ο διαρκώς «ερχόμενος», το πρόσωπο–φορέας μιας δυνητικής ανατροπής. Η οποία όμως καθίσταται α-δύνατη, όπως ακριβώς και η έννοια του «συμβάντος». Διότι ο βάθος της σαθρότητας και της δυσωδίας του κυρίαρχου συστήματος καθίσταται απύθμενος, με αποτέλεσμα την φόνευση και άρα την εξουδετέρωση οποιουδήποτε παράγοντα αποβλέπει στην ανατροπή του. Η «χάρη» δε θα λειτουργήσει εν τέλει ως το μέσο που θα οδηγήσει στην ελευθερία, αλλά στην διαιώνιση του εγκλωβισμού σε ένα σύστημα, στο οποίο η έννοια της καθαρότητας φαντάζει να έχει υποστεί έναν ολικό βιασμό. Και είναι αυτή ακριβώς η εξόντωση της οποιασδήποτε καθαρότητας που δημιουργεί μία ανεξίτηλη εμμονή: «να μυρίζει καθαριότητα» διατάζει η μοναχή. Τόσο η έναρξη όσο και το τέλος της παράστασης σφραγίζεται από την δράση των φυλακισμένων να καθαρίζουν. Το αίτημα για καθαρότητα φαντάζει όμως καταδικασμένο. Καταδικασμένο να είναι θνησιγενές.
Η παράσταση
Ο Καρατζιάς υφαίνει μία καλοκουρδισμένη και προσεκτικά σκηνοθετημένη παράσταση με σφιχτούς ρυθμούς, οι οποίοι κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του θεατή. Συνεπώς, παρά την τρίωρη σχεδόν διάρκεια της παράστασης, δε δημιουργείται η αίσθηση της πλήξης, αλλά η επίτευξη μίας καταβύθισης του θεατή σε ένα σκοτεινό και αγωνιώδες ταξίδι, το οποίο αποτελεί μία μικρογραφία του ίδιου του ταξιδιού στην πορεία της ζωής: από την μικροκλίμακα του εγκλωβισμού εντός της μοναστηριακής φυλακής μεταφερόμαστε αναλογικά στην μακροκλίμακα του εγκλωβισμού εντός της ίδιας της ζωής.
Αναφορικά με τις ερμηνείες των ηθοποιών, θεωρώ πως θα έπρεπε να ήταν λιγότερο περιγραφικοί και περισσότερο εσωτερικοί. Οι διαρκώς αυξημένες φωνητικές εντάσεις τους πιστεύω πως θα έπρεπε να αντικατασταθούν με μία περισσότερο χαμηλόφωνη και διακριτική ερμηνεία.
[1] Foucault Michel: Foucault M.: Η μικροφυσική της εξουσίας, Ύψιλον, Αθήνα 1991
[2] Sartre J. P.: Ο υπαρξισμός είναι ένας ανθρωπισμός, Αρσενίδη, Αθήνα χ.χ.
[3] Βadiou A.: Η πολιτική και η λογική του συμβάντος, Πατάκη, Αθήνα 2008
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Συγγραφείς: Ignacio del Moral & Verónica Fernández
Μετάφραση: Μαρία Χατζηεμμανουήλ
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Καρατζιάς
Πρωτότυπη μουσική : Μάνος Αντωνιάδης
Σκηνικά /Κοστούμια: Γιώργος Λυντζέρης
Κατασκευαστής σκηνικών: Κώστας Μπακάλης
Κατασκευή Κουστουμιών: Μάρθα Χριστοφορίδου
Σχεδιασμοί Φωτισμών: Βαγγέλης Μούντριχας
Βοηθός Φωτιστή: Άκης Σαμόλης
Φωτογραφίες παράστασης: Χριστίνα Φυλακτοπούλου
Αφίσα παράστασης : Σίμος Παπαναστασόπουλος
Α’ βοηθοί Σκηνοθέτη: Γιέλενα Γκάγκιτς, Δανάη Μπαρούχου
Β’ βοηθός Σκηνοθέτη: Daniela Strati
Παραγωγή: Vault
Παίζουν: Ελένη Αλεξανδροπούλου, Ντέμη Αντωνοπούλου, Δέσποινα Αποστολίδου, Δώρα Γιαννακοπούλου, Βάσω Γρέντζελου, Χρήστος Καλμαντής, Γιάννης Καραμπέκιος, Μαρία Κατσαρού, Μυριέλλα Κουρεντή, Στέλλα Μουκαζή, Μαργαρίτα Παπαντώνη, Νίκη Πολύζου, Σοφία Ρούσου, Ευθύμης Τζώρας, Μαρία Φραγκάτου και η κυρία Γιάννα Σταυράκη
*ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ ΔΕΝ ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ Η ΕΙΣΟΔΟΣ ΣΤΗΝ ΑΙΘΟΥΣΑ
ΗΜΕΡΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ:
Τετάρτη και Πέμπτη : 21:15
ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 100′ (χωρίς διάλειμμα)
7ARTPRESS 